چكيده
در حدود 100 گونه دارد كه 19 گونه آن از ايران گزارش شده است . در اين پژوهش ، ،Liliaceae جنس لاله، از خانواده
(T. biebersteiniana, T. biflora,| Eriostemones Boiss. آناتومي پياز 14 گونه جنس لاله متعلق به دو زير جنس
(T. clusiana, T. montana var. montana, T. montana | Tulipa و زير جنس |T. turcomanica, T. humilis)
, T. systola , T. var chrysanta, T. kuschkensis) micheliana, T. ulophylla, T. lehmanniana.
در شكل و تراكم ،Eriostemones مطالعه گرديد. گونههاي متعلق به زيرجنس | T. schrenkii , T. hoogiana)
در موقعيت و تراكم كركهاي پيازي ،Tulipa كرك هاي پيازي متمايز از هم بودند. همچنين، گونههاي متعلق به زيرجنس
تفاوت نشان دادند. تفاوت زيادي در ياخته هاي اپيدرم گونهها مشاهده نشد، اما تفاوت در ياخته هاي اپيدرم پياز دو واريته
مشاهده شد. با توجه به نتايج حاصل از اين بررسي، نوع كرك و تراكم آن در دو زيرجنس متفاوت نيست و بر T. montana
اساس اين صفت نميتوان گونهها را در دو گروه طبقهبندي نمود ، ليكن شباهت هايي از نظر نوع كرك و تراكم آن در
گونه هاي متعلق به يك بخش به چشم ميخورد و ميتوان از اين صفت براي تفكيك بعضي از گونهها استفاده نمود. بر اساس
شواهد موجود، احتمالاً نوع كرك و تراكم آن ارتباط نزديكي با شرايط اكولوژيك (آب و هوايي) منطقه پراكنش گونه ها
دارد و گونههاي مناطق سردسير كركهاي متراكم تري در پياز خود دارند.
Tulipa ،Liliaceae، Eriostemones ، واژه هاي كليدي: پياز
مقدمه
Liliaceae متعلق به خانواده ،(Tulipa L.) جنس لاله
است كه گونههاي آن بيشتر در مناطق معتدله و نيمه
گرمسيري نيم كره شمالي پراكنش دارند . تعدادي از
گونه هاي اين جنس محدود به آسياي غربي،آسياي شرقي
تعداد گونه هاي .(Wendelbo, و هيمالايا هستند ( 1977
Hall . اين جنس در جهان متفاوت گزارش شده است
1982 ) بيش از 100 گونه و ) Botschantzeva 1940 ) و )
80 گونه ذكر كردهاند كه در اروپا، (1977) Wendelbo
آسيا و شمال آفريقا پراكنش دارند.
1882 ) تعداد گونههاي جنس لاله در ايران ) Boissier
23 گونه، (1950) Parsa ، را 7 گونه و 4 واريته
46 مجله تاكسونومي و بيوسيستماتيك، سال دوم، شماره اول (پياپي 2)، بهار 1389
19 (1990) Rechinger ، 12 گونه (1977) Wendelbo
گونه و يك واريته ذكر كردهاند. وي 4 گونه از اين جنس
را اندميك ايران ميداند . متين ( 1376 ) تعداد 18 گونه و
يك واريته را از ايران نام برده است.
گونههاي لاله پلي مورف هستند . از طرفي ، به دليل
امكان هيبريداسيون بين گونه اي، شناسايي و تفكيك
گونه هاي اين جنس عمدتاً مشكل است. از جمله مطالعاتي
كه توانسته در مورد تعيين جايگاه گونه ها كمك نمايد،
مطالعه پياز و كركهاي گونههاي آن است.
1987 ) با بررسي ساختار پياز در جنس لاله ) Mathew
نقش آن را در طبقه بندي اين جنس با اهميت دانسته است .
با وجود اين ، مطالعات محدودي در اين زمينه صورت
1990 ) در فلور ايرانيكا، 19 ) Rechinger . گرفته است
گونه را از ايران ذكر كرده است . در ردهبندي
1990 ) بر اساس وجود پرز يا مو در قاع ده ) Rechinger
ميله پرچم، گونههاي جنس لاله در ايران به دو زير جنس
شامل 3 بخش و 6 گونه و زير Eriostemones Boiss.
شامل 5 بخش و 13 گونه Leiostemones Boiss. جنس
تقسيم شدهاند (جدول 1). وي جنس لاله را بر اساس نظر
1940 ) طبقهبندي كرده است. ) Hall
(1940) Hall جدول 1- تقسيمبندي گونههاي جنس لاله بر اساس ردهبندي
گونه بخش زيرجنس
Australes Baker T. biebersteiniana , T. urumiensis
Eriostemones
Boiss.
T. turcomanica, T. biflora, T. sogdiana
Biflores.Hall ex
Zonn
Saxatiles Baker T. humilis
T. clusiana, T. linifolia, T. montana var. montana, T. montana.
var chrysanta, T. Harazensis, T. wilsoniana
Clusianae Baker
Leiostemones
Boiss.
T. micheliana
Eichleres (Hall)
Raamsd.
T. systola, T. florenskyi, T. ulophylla, T. hoogiana,
T. kuschkensis
Oculis-Solis. Hall
Gesnerianae Hall T. schrenkii
T. lehmanniana
Kolpakovskianae
(Hall) Raamsd.
متين در 1376 مطالعاتي بر روي گونههاي اين جنس در
ايران انجام داد و بر اساس كركهاي موجود در پياز
و T. micheliana گونه هاي جنس لاله، دو گونه
قرار داد (Eichleres) را در يك بخش T. ulophylla
.( (جدول 2
ايران 47 (Tulipa) مطالعه آناتومي پياز گونههاي لاله
( جدول 2- تقسيمبندي گونههاي جنس لاله بر اساس متين ( 1376
گونه بخش زيرجنس
Australes Baker T. biebersteiniana , T. urumiensis
Eriostemones
Boiss.
T. turcomanica, T. biflora, T. sogdiana
Biflores (Hall) ex
Zonn
Saxatiles Baker T. humilis
T. clusiana, T. linifolia, T. montana var. montana,
T. montana var. chrysanta, T. harazensis
Clusianae Baker
Leiostemones
Boiss.
Eichleres T. micheliana, T. ulophylla
(Hall) Raamsd.
Tulipanum Reboul T. systola, T. florenskyi, T. kuschkensis, T. hoogiana
Gesnerianae Hall T. schrenkii
T. lehmanniana
Kolpakovskianae.
(Hall) Raamsd
از آنجايي كه براي نامگذاري واحدهاي تحت جنس
كه تيپ جنس را در بر ميگيرند، تكرار نام جنس بدون
Gesnerianae ذكر مؤلف انجام ميگيرد، لذا نام بخش
Leiostemones و نام زير جنس Tulipa به بخش Hall
1- تغيير يافته است (ماده 22 Tulipa به زير جنس ،Boiss.
Raamsdonk and Vries مصطفي اسدي، 1373 و
.1995)
در اين بررسي، تلاش گرديده خصوصيات آناتوميكي
پياز در گونههاي مورد مطالعه بررسي و شباهتها و تفاوت
گونهها نسبت به يكديگر تعيين گردد.
مواد و روش ها
در اين پژوهش، ساختار پياز 25 جمعيت متعلق به 14
گونه از 8 بخش جنس لاله مطالعه و مقايسه گرديد (جدول
.(3
براي انجام مطالعات، از نمونههاي هرباريومي موجود
و (TARI) در مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع كشور
استفاده شد. (IRAN) مؤسسه گياهپزشكي كشور
ابتدا، پوسته بيروني پياز گونههاي مورد بررسي جدا و به
5 روز در محلول اتانول گذاشته شد. سپس، - مدت 3
نمونهها در محلول 50 % وايتكس تجاري ( هيپو كلريد
30 دقيقه قرار داده شدند و بعد از - سديم) به مدت 15
شستشو با آب مقطر از قسمتهاي مختلف آن برش تهيه
گرديد. نمونههاي تهيه شده به كمك ميكروسكوپ نوري
مطالعه شدند و از BH2-RFCA مدل ،Olympus
نمونه هاي مناسب عكس تهيه گرديد.همچنين، در هر نمونه
تراكم و جايگاه كركها، ريخت شناسي كرك ها در پياز
بررسي و مقايسه گرديد و از وضعيت پوسته و كرك
تصوير تهيه شد.
48 مجله تاكسونومي و بيوسيستماتيك، سال دوم، شماره اول (پياپي 2)، بهار 1389
Tulipa جدول 3- گونههاي مورد مطالعه جنس
محل جمع آوري، شماره هرباريومي نام گونه
Tulipa biebersteiniana Schult.f. گرگان، جنگل گلستان، تنگه گلزار، 1800 متر، اسدي، 69177
T. biebersteiniana Scult. f تهران، دماوند، 1800 متر، فروغي، 1212
T. biflora Pall. كرمان، كوه لالهزار، 2000 متر، وندلبو، 15887
T. biflora Pall. يزد، ابرقو، قبل از علي آباد، 2200 متر، وندلبو، 15298
T. humilis Herb. اصفهان، كوه كركس، 2800 متر، فروغي، 11432
T. humilis Herb. همدان، كوه الوند، نزديك گنجنامه، 2400 متر، وندلبو و اسدي، 16847
T. clusiana DC. داراب، 1250 متر، رياضي، 5672
T. clusiana DC. كرمانشاه، 45 كيلومتري گيلان غرب، 900 متر، نعمتي، 2557
مازندران، رودخانه هراز، 7 كيلومتري آب اسك، 2100 متر، مظفريان،
28211
T. montana Lindl. var montana
T. montana Lindl. var montana مازندران، 33 كيلومتري رودخانه هراز، 2340 متر، معصومي، 90559
T. montana Lindl. var chrysnta (Boiss.) سمنان، 66 كيلومتري دامغان، 1700 متر، وندلبو، 11228
Wendelbo
T. montana Lindl. var chrysanta (Boiss.) منطقه اراك، كوه برفخانه، 2300 متر، وندلبو، 16473
Wendelbo
T. linifolia Regel گرگان، جنگل گلستان، 2750 متر، ايرانشهر و دزفوليان، 12894
T. hoogiana B. Fedtsch. گرگان، پارك ملي گلستان، اطراف مراوه تپه، 430 متر، حسيني، 458
T. hoogiana B. Fedtsch. گرگان، پارك ملي گلستان، 1450 متر، وندلبو و فروغي، 11087
مازندران، 27 كيلومتري آمل به طرف هراز، 700 متر، متين و دانش پژوه،
128894
T. kuschkensis B. Fedtsch.
T. systola Stapf اصفهان، نزديك خوانسار، 2600 متر، وندلبو، 16394
T. systola Stapf منطقه اراك، كوه برفخانه، 2300 متر، وندلبو، 1647
T. micheliana Hoog گرگان، مراوه تپه، 3000 متر، اسدي و شهسواري، 69212
T. micheliana Hoog گلستان، جنگل گلستان، 1100 متر، جمزاد و عظيمي، 85873
T. ulophylla Wendelbo سمنان، بين شاهپسند و شاهرود، خوش ييلاق، 2500 متر، وندلبو، 29726
T. ulophylla Wendelbo سمنان، كوه قطري، 2000 متر، وندلبو، 11183
T. lehmanniana Mercklin مشهد، زير كوه قاين، بعد از روستاي استفشاد، 1200 متر، حسيني، 6175
T. schrenkii Regel تبريز، هريس، خواجه، 1550 متر، قهرماني، 5722
T. schrenkii Regel آذربايجان، منطقه حفاظت شده ارسباران، 2000 متر، اسدي، 24869
ايران 49 (Tulipa) مطالعه آناتومي پياز گونههاي لاله
بحث نتايج و
بررسي ياختههاي اپيدرم پوسته خارجي پياز
مطالعه ياختههاي اپيدرمي پياز گونههاي مختلف جنس
تفاوت در ياخته هاي اپيدرمي را در گونه هاي ،Tulipa
مختلف اين جنس نشان ميدهد. در زير جنس
ياختههاي اپيدرمي، در گونه هاي مورد Eriostemones
مستطيلي شكل و طويل T. biebersteiniana مطالعه، در
Saxatiles از بخش T. humilis در .(B ، هستند (شكل 1
ياختههاي اپيدرمي طويل و باريك هستند كه در بين آنها
.(F ، ياختههاي پهن و كوتاه نيز ديده ميشود (شكل 1
بررسي ياختههاي اپيدرمي نشان ،Tulipa در زير جنس
ميدهد، نوع و شكل اين ياختهها در گونههاي مختلف اين
T. زيرجنس به يكديگر شباهت زيادي دارند . واريته
داراي ياختههاي پهن و ،montana var. chrysanta
T. montana var. در حاليكه (B ، كوتاه است (شكل 2
با ياختههاي اپيدرمي مستطيلي شكل، طويل، ،montana
، چند وجهي و باريك خود با آن متفاوت است (شكل 2
نيز داراي ياخته هاي T. clusiana و T. linifolia .(D
.(F و H ، اپيدرمي طويل و مستطيلي شكل هستند (شكل 2
T. systola ياختههاي اپيدرمي در گونههاي
T. ulophylla ، T. hoogiana، T. kuschkensis
.(D ، و شكل 4 B و D ,F ، مشابه يكديگر است (شكل 3
داراي ياختههاي اپيدرمي باريك و T. micheliana
شكل ياختههاي آن T. ulophylla كوتاه است و با
.(B و D ، متفاوت است (شكل 4
نيز داراي ياختههاي پهن، كوتاه و T. lehmanniana
ياخته ها T. schrenkii و در (H ، كوچكي است (شكل 4
.(F ، كشيده با رأس تيز هستند (شكل 4
بر اساس نتايج حاصل از مقايسه ياخته هاي اپيدرمي
مي توان گفت كه اين صفات فقط مي تواند در تشخيص
برخي گونهها از هم مفيد باشد. همچنين، مي توان به كمك
دو واريته T. montana ياختههاي اپيدرمي در گونه
را از هم تشخيص داد، ولي chrysanta و montana
براي ردهبندي كلي گونههاي مختلف جنس لاله صفت
مناسبي نيست.
ريخت شناسي پياز
نتايج به دست آمده از بررسي نمونه ها به شرح زير
تراكم و جايگاه ،Eriostemones است: در زيرجنس
كرك به سه صورت مختلف مشاهده شد كه بر حسب
گونهها با هم متفاوت بود:
كركها به شكل كم پشت T. biebersteiniana -1 در
صاف، به رنگ قهوهاي روشن در قسمت رأس و به مقدار
كم در بخش قاعده پياز قرار دارند. پوسته پياز نازك و به
.(A و B ، رنگ قهوهاي روشن است (شكل 1
كرك ،T. turcomanica و T. biflora -2 در دو گونه
در تمام سطح پياز به شكل مجعد و به هم پيچيده و داراي
.(C و D ، پوسته قهوهاي تيره و محكم است (شكل 1
كرك ها نازك و كوتاه و به ،T. humilis -3 در گونه
رنگ قهوهاي روشن فقط در بخش راس پياز وجود دارد و
پوسته نازك، شكننده و به رنگ قهوه اي تيره است
.(E و F ، (شكل 1
50 مجله تاكسونومي و بيوسيستماتيك، سال دوم، شماره اول (پياپي 2)، بهار 1389
به لحاظ صفات Biflores از بخش T. turcomanica
مورفولوژيكي مثل رنگ گلپوش و حاشيه برگ به
شباهت Australes از بخش T. biebersteiniana
زيادي دارد، اما به علت وجود تفاوت در جنس پوسته پياز
و تراكم و جايگاه كرك، اين دو گونه از يكديگر متمايز
قرار Australes و Biflores بوده، در دو بخش متفاوت
با تراكم كم و طول كوتاهتر T. biebersteiniana . دارند
كرك، از ساير گونه هاي مورد مطالعه زير جنس
.(A و B ، متمايز مي گردد (شكل 1 Eriostemones
با داشتن رنگ گلپوش Saxatiles از بخش T. humilis
متنوع، رنگ بساك سياه و بنفش، از نظر مورفولوژي با
متفاوت است ، Eriostemones ساير گونههاي زيرجنس
همچنين، از نظر محل كرك در پياز با ساير گونهها متفاوت
است كه تشخيص اين گونه را از ساير گونه ها ميسر
.(E و F ، مي سازد (شكل 1
Eriostemones شكل 1- جايگاه كرك داخل پوسته پياز و ساختمان ياخته هاي اپيدرم آن در گونه هاي زير جنس
(E,F) T. humilis ،(C,D) T. biflora ،(A,B) T. biebersteiniana
ايران 51 (Tulipa) مطالعه آناتومي پياز گونههاي لاله
تراكم و جايگاه كرك به 6 ،Tulipa در زير جن س
كرك T. clusiana. صورت مختلف مشاهده شد: 1- در
محدود به رأس و قسمت تحتاني پياز است كه در قسمت
تحتاني پياز، كركها صاف و كم تراكم ديده شدند. پوسته
.(G و H ، پياز قهوهاي تيره، محكم و ضخيم است (شكل 2
T. montana var. chrysanta , -2 در گونه هاي
كرك ،T. linifolia, T. montana var. montana.
تنها در بخش راس پياز وجود دارد كه به شكل مجعد و به
هم پيچيده است. بخشهاي ديگر فاقد كرك اند و پوسته
A, و F ، پياز قهوهاي تيره، محكم و ضخيم است (شكل 2
.(B, C, D, E
Tulipa شكل 2- جايگاه كرك داخل پوسته پياز و ساختمان ياخته اپيدرم آن در گونه هاي زير جنس
T. clusiana (G,H) ،T. linifolia (E,F) ،T. montana. var montana (C,D) ،T. montana. var crystana (A,B)
52 مجله تاكسونومي و بيوسيستماتيك، سال دوم، شماره اول (پياپي 2)، بهار 1389
و T. hoogiana, T. kuschkensis -3 در گونههاي
كركها در هم پيچيده ، نا منظم و پشمي ،T. systola
شكلاند و در تمام بخش پياز وجود د ارد. همچنين، در
بخش تحتاني، كركها متراكم تر و پوسته پياز قهوه اي
D, C, ، روشن، نازك، شكننده و كاغذي است (شكل 3
.(F و B, A, E
Tulipa شكل 3- جايگاه كرك داخل پوسته پياز و ساختمان ياخته اپيدرم آن در گونه هاي زير جنس
T. kuschkensis (E,F) ،T. hoogiana (C,D) ،T. systol (A,B)
،T. micheliana و T. ulophylla -4 در دو گونه
تراكم كرك در بخش مياني و قاعده اي بيش از بخش
راسي است. در قاعده پياز، كرك كوتاه و بسيار كم، پوسته
و D ، قهوهاي تيره، نازك و تقريباً شكننده است (شكل 4
.(A, B, C
پياز داراي كرك صاف، به رنگ T. schrenkii -5 در
قهوهاي روشن است كه در تمام قسمتها به جز رأس پياز
وجود دارد. بخش تحتاني پوسته حلقوي شكل، داراي
كركهاي نازك و ظريف است و پوسته بيروني كاغذي،
و F ، ظريف، شكننده و به رنگ قهوهاي تيره است (شكل 4
.(E
ايران 53 (Tulipa) مطالعه آناتومي پياز گونههاي لاله
كرك صاف، به رنگ T. lehmanniana -6 در
قهوه اي روشن ، در تمام قسمت ها به جز ر أس و بخش
تحتاني پياز وجود دارد. پوسته پياز ضخيم، چرمي و محكم
.(G و H ، است (شكل 4
Tulipa شكل 4- جايگاه كرك داخل پوسته پياز و ساختمان ياخته اپيدرم آن در گونه هاي زير جنس
T. lehmanniana (G,H) ،T. schrenkii (E,F) ،T. ulophylla (C,D) ،T. micheliana (A,B)
54 مجله تاكسونومي و بيوسيستماتيك، سال دوم، شماره اول (پياپي 2)، بهار 1389
از بخش T. clusiana گونه ،Tulipa در زير جنس
به لحاظ تراكم و جايگاه كرك با دو واريته Clusianae
متفاوت T. montana از گونه chrysanta و montana
در بخش رأس متراكمتر و T. clusiana است. كرك در
.(G ، در بخش قاعده به مقدار كمتر وجود دارد (شكل 2
اين گونه به لحاظ ويژگيهاي مورفولوژيك از قبيل: رنگ
گل (قرمز، زرد، صورتي ) و رنگ بساك با گونه
متفاوت است و با توجه به شيوه پراكنش T. montana
كرك و همچنين تفاوت هاي مورفولوژيك بارز از اين
گونه جدا ميشود. در تقسي مبنديهاي موجود
اين دو گونه در ،(Matin, 1376; Rechinger, 1990)
قرار گرفتهاند. Clusianae يك بخش
از همين بخش كه داراي صفات ،T. linifolia
T. montana var. montana مورفولوژيك مشابه با
از نظر تراكم و جايگاه كرك، جنس .(E ، است (شكل 2
شباهت دارد كه تمايز اين T. montana پوسته پياز نيز به
دو گونه را مشكل ميسازد. بررسيهاي بيشتر اين گونه ها
لازم به نظر ميرسد.
T. systola, گونههاي ،Tulipanum از بخش
به لحاظ تراكم و T. kuschkensis و T. hoogiana,
.(A, C و D ، جايگاه كرك مشابه هم هستند (شكل 3
از نظر صفات ،T. kuschkensis و T. systola
مورفولوژيك شباهت زيادي به يكديگر دارند وليكن
با داشتن گلپوش هاي باريكتر و T. kuschkensis
متمايز ميگردد. T. systola فرورفتگي مشخص، از
به لحاظ برخي صفات، مانند: تعداد برگ T. hoogiana
(تعداد برگ بيشتر )، برگ هاي باريك، شكل و رنگ
گلپوش و رنگ بساك با دو گونه فوق متفاوت است.
و T. micheliana در 1990 دو گونه ،Rechinger
را به ترتيب در دو Tulipa از زير جنس T. ulophylla
قرار داد Oculis-Solis و Eichleres بخش متفاوت
(جدول 1). متين ( 1376 ) اين دو گونه را تنها به علت
شباهت آنها در تراكم و جايگاه كرك در يك بخش به نام
قرار داده است (جدول 2). اين دو گونه ، Eichleres
كاملاً از نظر صفات مورفولوژيك مثل رنگ گل، رنگ
بساك، شكل برگها، تعداد برگها و وجود لكه قاعدهاي
بارز از هم متفاوتند و تنها شباهت آنها در تراكم و جايگاه
بررسي .(A ، كرك در بخش داخلي پياز است (شكل 4
گرده در اين دو گونه تفاوت شاخصي را در آنها نشان داد
(سالار، 1386 ). با توجه به شواهد موجود ، قرار دادن اين
دو گونه در دو بخش متفاوت، صحيح به نظر ميرسد.
Kolpakovskianae از بخش ،T. lehmanniana
با پوشش كرك متفاوت، شكل پياز و پوسته متمايز خود از
جدا مي شود Tulipa گونههاي ديگر زير جنس
اين گونه، از نظر ساير صفات مورفولوژيك ، .(G، (شكل 4
مثل رنگ گل (زرد يا نارنجي) و اندازه گياه نيز با ساير
گونهها متفاوت است.
به لحاظ تراكم و Tulipa از بخش ،T. schrenkii
متفاوت Tulipa جايگاه كرك با ساير گونههاي زير جنس
صفات مورفولوژيك متفاوت اين گونه .(E ، است (شكل 4
(رنگ گلپوش زرد، قرمز، شكل گلپوش و اندازه گياه) نيز،
آن را از ساير گونهها متمايز ميسازد.
ايران 55 (Tulipa) مطالعه آناتومي پياز گونههاي لاله
با توجه به مطالعات صورت گرفته، نوع كرك و تراكم
متفاوت Tulipa و Eriostemones آن در دو زيرجنس
نيست و بر اساس اين صف ات نمي توان گونه ها را در دو
گروه طبقهبندي نمود، ليكن شباهتهايي از نظر نوع كرك
،(section) و تراكم آن در گونههاي متعلق به يك بخش
به چشم ميخورد و ميتوان از اين صفت براي تفكيك
بعضي از گونهها استفاده نمود. بر اساس شواهد موجود ،
احتمالاً نوع كرك و تراكم آن ارتباط نزديكي با شرايط
اكولوژيك (آب و هوايي) منطقه پراكنش گونهها دارد؛ به
طوري كه گونههاي مناطق سردسير كركهاي متراكم تري
در پياز خود داشتند، كه به نظر ميرسد اين پوشش داراي
نقش حفاظتي براي پياز در برابر سرما باشد.
سپاسگزاري
از مسؤولين هرباريوم و آزمايشگاه مؤسسه تحقيقات
جنگلها و مراتع كشور كه امكانات لاز م براي انجام اين
تحقيق را فراهم نمودند، تشكر و قدرداني مي گردد . در
ضمن، از سركار خانم روح انگيز عباس عظيمي نيز به خاطر
مساعدتهاي بي دريغ شان تشكر مي گردد.
منابع
اسدي، م. ( 1373 ) گزيدههايي از اصول نامگذاري گياهان. مؤسسه تحقيقات جنگل ها و مراتع ايران، تهران.
متين، ف. ( 1376 ). لالههاي ايران. انتشارات سازمان تحقيقات آموزش و ترويج كشاورزي، تهران.
در ايران. پاياننامه كارشناسي ارشد، Tulipa سالار، ا. ( 1386 ). بررسي ميكرومورفولوژيكي و آناتومي پياز در گونههاي جنس
دانشگاه الزهرا، تهران.
Boissier, E. (1882) Flora Orientalis. 5: 191-201. Genevae et Basilae.
Botschantzeva, Z. P. (1982) Tulips: Taxonomy, Morphology, Cytology, phytogeography and
physiology -English translated edition by Varekamp, H. Q. Rotterdom, Balkema.
Hall, A. D. (1940) The Genus Tulipa. The Royal Horticultural Society, London.
Mathew, B. (1987) Smaller bulbs The Royal Horticultural Society, London.
Parsa, A. (1950) Tulipa L. In: Flora de l, Iran, Vol: 199-228,Tehran.
Raamsdonk, L. W. D. Van and Vries, T. D. E. (1995) Species relationships and Taxonomy in
Tulipa Subg. Tulipa (Liliaceae). Plant Systematic and Evolution 195: 13-44.
Rechinger, K. H. (1990). Tulipa L. In: Flora Iranica (ed. Rechinger, K. H.) 165: 76-103, Graz.
Wendelbo, P. (1977) Tulips and Irises of Iran and their relatives, Botanical Institute of Iran ,Tehran.
56 مجله تاكسونومي و بيوسيستماتيك، سال دوم، شماره اول (پياپي 2)، بهار 1389
4 Taxonomy and Biosystematics, 2nd Year, No. 1, Sequence 2, Spring 2010
Anatomy of the bulbs of Tulipa L. species (Liliaceae) from Iran
Elaheh Salar
Department of Biology, Faculty of Science, Alzahra University, Tehran, Iran
Ziba Jamzad*
Reserch Institute of Forest and Rangelands, Tehran, Iran
Akhtar Tavasoli
Department of Biology, Faculty of Science, Alzahra University, Tehran, Iran
Abstract
Tulipa L. genus from Liliaceae family has about 100 species, from which 19 reported from
Iran. In this work, anatomy of the bulbs of fourteen Tulipa species belonging to the two
subgenera: Eriostemones (T. biebersteiniana, T. biflora, T. turcomanica, T. humilis) and
Tulipa (T. clusiana, T. montana var. montana, T. montana var. chrysantha, T. systole, T.
hoogiana, T. kuschkensis, T. micheliana, T. ulophylla, T. schrenkii, T. lehmanniana) were
studied. Species from subgenus Eriostemones were distinct from each other based on the
shape and distribution of their bulbs hairs. Species from Tulipa also were different in the
position and density of the bulb hairs. There were not clear differences in the epidermal cells
of the bulbs of the species. However, there was a distinct difference between the epidermal
cells of two varieties of T. montana. The results of this study indicated that the anatomical
features of the Tulipa bulbs in the two subgenera could not be used as a diagnostic character,
but can be of value at sectional and species levels. It seemed that the presence and the density
of the hairs in the bulbs of Tulipa was correlated to the ecological conditions of their habitats.
Key words: Bulb, Eriostemones, Liliaceae, Tulipa
* Corresponding author: zjamzad@yahoo.com
